است و بناى عظيمى است با دو منارهء شكسته كه از كاشى آبى است ؛ محوطهء وسيع متروك اما مسجد عمدهء آنجا مسجد شاه است كه بوسيلهء آقا محمد خان و فتحعلى شاه در محل سابق بناى شاه طهماسب و شاه عباس ساخته شده است . ولى با آنكه قزوين وضع ممتاز ديرين خود را از دست داده است از اين لحاظ كه نقطهء اتصال سه راه رشت به تهران ، تبريز به تهران و قم به تهران « 1 » است و تاكستان - هاى آن‌كه شراب معروفى در ايران توليد مىكند و پارچه‌بافىاش كه درخور توجه است بر اهميت آن مىافزايد و در كنار آثار انحطاط آبادانى و شكوه قديم اينك آثار رفاه و ظاهرى قابل‌توجه دارد . اين شهر دروازه‌هاى پرشكوه جديد و بهترين مهمانخانه را در ايران داراست و فقط يك مهمانخانه ديگر نظير آن در ايران هست . اين هتل در جوار پستخانه و در باغ بزرگى كه خيابانهاى مشجر و وسيعى دارد واقع شده است و شامل يك عمارت دو طبقه خوش‌تركيبى است و ايوان بزرگى هم دارد كه مختص حاكم قزوين است كه اقامتگاهش از آنجا زياد دور نيست و حالا ادارهء مهمانخانه با اوست . اطاقهاى مفروش و مرتب و خوراك خوب آن براى مسافران وسايل تجملى عالى است . بعلاوه در قزوين يك ايستگاه مشترك تلگراف ايرانى و هند و اروپ هست كه سيم‌هاى آن تهران را به تبريز مربوط مىكند و ادارهء سيم آنجا به رشت را ايرانيان در دست دارند راه درشكه‌رو به تهران - از مهمانخانهء قزوين مىتوان درشكه‌هاى بىفنر و ارابهء چهارچرخ اروپائى فراهم كرد كه مسافر را در بقيهء صد ميل راه تا تهران حمل كند و بايد حتى الامكان از آن استفاده بنمايد چون راهى كه مىگذرد يكى از دو جادهء ساخته‌شده در سراسر ايران است . در اينجا از وضع و ترتيبات مسافرتى بهره‌مند مىشود كه تا چند ماه تجديد نخواهد شد . اين راه را بيست و چهار فرسخ كامل محسوب مىدارند يا 96 ميل و به

--> ( 1 ) - از اين راه اكثر مسافران قرون هفدهم و هجدهم پيش از اينكه تهران پايتخت شده باشد عبور كرده‌اند مانند شاردن ، استريوس ، لوبرن و ديگران .